поиск в интернете
расширенный поиск
Иу лæг – æфсад у, дыууæ – уæлахиз. Сделать стартовойНаписать письмо Добавить в избранное
 
Регистрация   Забыли пароль?
  Главная Библиотека Регистрация Добавить новость Новое на сайте Статистика Форум Контакты Реклама на сайте О сайте
 
  Строим РЮО 
Политика
Религия
Ир-асский язык
Образование
Искусство
Экономика
  Навигация
Авторские статьи
Общество
Литература
Осетинские сказки
Музыка
Фото
Видео
  Книги
История Осетии
История Алан
Аристократия Алан
История Южной Осетии
Исторический атлас
Осетинский аул
Традиции и обычаи
Три Слезы Бога
Религиозное мировоззрение
Фамилии и имена
Песни далеких лет
Нарты-Арии
Ир-Ас-Аланское Единобожие
Ингушско-Осетинские
Ирон æгъдæуттæ
  Интересные материалы
Древность
Скифы
Сарматы
Аланы
Новая История
Современность
Личности
Гербы и Флаги
  Духовный мир
Святые места
Древние учения
Нартский эпос
Культура
Религия
Теософия и теология
  Реклама
 
 
Бориатæ 'ма Æхсæртæгкатæ
Автор: 00mN1ck / 26 августа 2010 / Категория: Ирон адæмон сфæлдыстад » Нарты кадджытæ
    Бориатæ 'ма Æхсæртæгкатæ адтæнцæ Нарти æхсæн дууæ муггаги. Хуцау сæ фудзæрдæ искодта, 'ма кæрæдзей хæтдзæ нæ федудтонцæ. Уæд Æхсæртæгкати Урузмæгæн райгурдæй лæхъуæн, æ ном Айсана, 'ма сæмæ Бориатæ æрветун байдæдтонцæ:
    – Раттетæ нин йеци лæхъуæни йенцегæн, йе ба н' астæу æхсир рацæуа, 'ма федауцæдзинадæ кæд н' астæу æрцæуидæ! Æхсæртæгкатæ сарази æнцæ, фал син Сослан загъта:
    – Ма кæнтæ, ма дæттетæ! Сæ зæрдæ нæмæ нæ ратдзæнæнцæ, 'ма уотид фесæфдзæнæй нæ лæхъуæн.
     Нæ йимæ баигъустонцæ 'ма лæхъуæни Бориатæн равардтонцæ. Йетæ дæр йенцег схастонцæ. Бæнттæ, æнзтæ ибæл рацудæй.
    Фат æма æндурæй гъазунгъон иссæй 'ма æхсун райдæдта. Дондзау Нартæй-йеу йесге ку рацæуидæ, уæд æй фехсидæ 'ма йин æ дони дзаума ниппурх кæнидæ. Куройнæмæ йесге ку рацæуидæ, уæд уой дæр фехсидæ 'ма йин æ голлагæ никъкъуæхтæ кæнидæ, уотемæй тухæ кодта, кадæр рацæуидæ, уомæн. Бориатæ уæдта сунаффæ кодтонцæ:
    – Арæби, а иннетæ ма нæ цард уадзунцæ, а ба нæ ку схорх кодта 'ма йести сунаффæ кæнæн æ рамарунæн.
    Бориати Борæфæрнугæн адтæй лæхъуæн Росе, зæгъгæ, 'ма курдон адтæй. Алли сæумæ дæр косгæ кодта 'ма Айсана уордæмæ ку фæммедæг уидæ, уæд фæрсагхуайæ кодта.
    'Ма йин уотæ сунаффæ кодтонцæ:
    – Цæй æдта йин къагъд авд ивазни æрфæмæ скæнæн курдбадзи, мæнг агъуст æй бакæнæн 'ма, фæрсагхуайæ ку кæна, уæд ниххаудзæнæй, 'ма 'й рамардзинан.
    Йеу сæумæ ку адтæй, уæд Айсана фæммедæг æй курдбадзæмæ, 'ма йимæ Росе дзоруй:
    – Уайгæ, Айсана, рафæрсагхуайæ кæнæ!
    'Ма йе дæр æ бунати ниллæудтæй 'ма уæрми ниххаудтæй. Уоми йибæл алци калун байдæдтонцæ, 'ма рамардæй. Уæдта Бориатæ рарвистонцæ Æхсæртæгкатæмæ:
    – Ци фæцæй уе 'гурд, махæй уæхемæ ку рандæй?
    Йетæ ба син загътонцæ:
    – Махмæ неци æрбацудæй.
    Сослан загъта:
    – Нæ уин загътон, нæ, сæ зæрдæ нæмæ нæ ратдзæнæнцæ 'ма нæ нæ басайдтонцæ!
     Уæдта загъта:
     – Нур æз уони уотемæй нæ ниууадздзæнæн, мæ тухæ сæбæл ку нæ бавзарон, уæд!
     Бадзурдта Урузмæгмæ, Хæмицмæ 'ма Субæлцимæ, 'ма рацудæнцæ. Зонæнгин хуæрæ син адтæй Сатана. Йе хорискæсæн æрдигæй цардæй 'ма сæ базудта:
    – Оххай, сæ масти фæсте йести хъиамæти æфтуйдзæнæнцæ.
    Сæ размæ надмæ рацудæй. Загъта син:
    – Ма кæнтæ, ме 'нсувæртæ, масти фæдбæл ма цотæ; йеу адæймаг фесавдæй ма йе берæ 'й, сумах ба уæхе хъиамæти ма 'фтауетæ 'ма раздæхетæ!
    Цуппаремæй æртæ æрлæудтæй: Урузмæг, Хæмиц æмæ Субæлци; Сослан æхе фæййеуварс кодта 'ма сæмæ дзоруй:
    – Рацотæ! Лæг ка 'й, йе лæги фæдбæл рацæуæд, уоси хузæн лæг ка' й, йе ба уоси хæтдзæ лæууæд!
    Йетæ дæр уæдта Сослани фæдбæл рарастæнцæ. Сатана сæ сæлгъиста:
    – Æдта афæдзи афæймæ, уæ кæрдагæ кард уæ кæми багъæуа, уоми куд неци кæрда 'ма уæ куд сайа; уæ уайагæ бæх ба куд неци уайа; уæ дзорæн дзухтæ уæ кæми багъæуонцæ дзуапп раттунмæ, уоми куд неци бафæразайтæ зæгъун, уой уин Хуцау саггаг кæнæд!
    Сослан дæр рамæстгун æй 'ма йимæ дзоруй:
    – Дуйне скæнæг йеунæг Хуцау, æдта анзи уалæнгæ Бориати нæл хæрæг, донмæ дæр, куройнæмæ дæр ку рацæуай, уæд дæ фæсте куд хæта 'ма дæбæл куд лæуера анзи уалæнгæ!
    Рандæнцæ 'ма йеу рауæнмæ æрбацудæнцæ Кæнти Хуйæндагмæ, æримæфусун кодтонцæ. Кæнти Хуйæндаг хист дæр кодта, догъ дæр уагъта 'ма сæмæ барвиста:
    – Ме 'уазгутæ, догъ кæнун, 'ма уæмæ кæд уæхæн бæх йес, уæд æй рарвететæ!
    Йетæ дæр Хæмици аласай рарвистонцæ 'ма бæхбадæгæн бафæдзахстонцæ:
    – Дууæ бони раздæр сæ рауадзæ, уæддæр сæ æййафдзæнæй.
    Рандæй догъ Хузми федармæ, 'ма сæ бæхбадæг дууæ бони раздæр рауагъта, уæдта сæ сорун байдæдта. Догъ æрхъæрттæй, Хæмици аласа ба дууæ къуæрей фæсте йеукъах-дукъахугæй мæлæтдзагæй æрхъæрттæй.
    Хист кодтонцæ, косæрттæ, æндæртæ 'ма Сосланмæ барвистонцæ, равгæрдæ, зæгъгæ. Сослан сарази æй 'ма кард бæргæ æрбауадзидæ, фал неци. Уæдта сæ нивгарстонцæ иннетæ 'ма æрхæлар кæнуни уæнгæ æрхъæрттæнцæ. Уæд дзорунцæ Субæлцимæ:
    – Ниххæлар кæнæ! (Йе бабæй уæхæн миутæмæ дæсни адтæй.)
    Æрлæудтæй Субæлци дæр фæрзеуи сæргъи, дзорунмæ бæргæ гъавта, фал мæнæ къуæтти лæуд кæнуй, цума йин æ билтæ ниббастæй, уотæ. Нур йимæ адæм дæр æнгъæл кæсунцæ. Уæд Нарти æхсæнæй æндæр лæг систун кодтонцæ:
    – Уайгæ, йе, дзорун ка нæ зонуй, уæхæн ку æй! – 'Ма сæ йе ниххæлар кодта. Уотемæй афæдзи-афæймæ гæлдзгæ къæбæрæй иуазæгдони фæццардæнцæ, сæ хуæри æлгъистдзинадæ сæ уотемæй æрæййафта 'ма уой туххæй. Сæ хуæрæ к' адтæй, уой дæр Бориати нæл хæрæг нæбал уагъта, кумæдæр рацæуидæ, лæуергæ ибæл кодта 'ма афæдзи-афæймæ æндæмæ нæбал рандиудта. С'анз фæййевгъудæй ма бабæй догъ уагътонцæ 'ма сæмæ барвистонцæ:
    – Не 'уазгутæ, рарвететæ бабæй сумах дæр уæ бæх!
    Сæ бæх срæвдзæ кодтонцæ, райластонцæ 'ма бабæй бæхбадæгæн бафæдзахстонцæ:
    – Дууæ бони раздæр сæ рауадзæ, уæдта 'й базмæлун кæнæ 'ма сæ æййафдзæнæй.
    Рандæнцæ Хузми федармæ, 'ма сæ дууæ бони раздæр рауагъта, уæдта сбадтæй æ бæхбæл ма сæ сорун байдæдта, сæййафта сæ йеу рауæн Хæмици аласа, синдзæбæл сæ батардта 'ма сæ уоми ратæрæ-батæрæ фæккодта, – цари муггаг сæбæл нæбал баизадæй. Уæдта æхуæдæг ба уайун байдæдта 'ма схæтдзæй Кæнтæмæ, иннетæ дæр аст боней фæсте схъæрттæнцæ. Уæд фæрсунцæ адæм:
    – Йеумæ нæ рауадайтæ аци бæхи хæтдзæ, æви ци?
    Бæхбадгутæ ба загътонцæ:
    – Йеумæ нæ, фал нæ дууæ бони раздæр дæр рауагъта, уæдта нæ æрæййафта 'ма нæ синдзæмæ æ разæй бакодта, уоми нæ ратæрæ-батæрæ фæккодта 'ма нæ гъе атæ бакодта.
    'Ма сæмæ уæдта барвистонцæ:
    – Уæ догъи хай сесетæ, – зæгъгæ.
    Йетæ дæр сæ фитдзаги хай систонцæ.
    Хист кæнунцæ 'ма бабæй дзорунцæ:
    – Иуазгутæ, сумах дæр равгæрдетæ, нур иуазæг дæр нæбал айтæ!
    Ма Сослан æ карди хæтдзæ бавналдта, 'ма уотид кæбæл бамбæлидæ, уой фæххаун кæнидæ, уотемæй сæ равгарста хистæгти.
    Хист исцæттæ 'й 'ма уæдта дзорунцæ Субæлцимæ:
    – Ниххæлар сæ кæнæ!
    Æрлæудтæй хуæрдæ 'ма ниуæзти сæргъи 'ма дзорун байдæдта. Æ дзубанди уотæ дессаг адтæй, 'ма адæм бафунæй æнцæ. Ку раигъалиуонцæ, уæд сæ йеу инней фæррæхуаидæ:
    – Кæд бафунæй ан, кæд?!
    Гъе уотæ дессаг дзубандитæ син фæккодта, уæдта æрбадтæнцæ, бахуардтонцæ, баниуазтонцæ 'ма рахæлеу æнцæ. Уæд Хуйæндагæн æ уосæ загъта:
    – А, уæй-уæй, мæ сæри хецау! Анз дæмæ фæцæнцæ иуазæгдони 'ма сæ нури уалæнгæ нæма бабæрæг кодтай; циуавæр æнцæ, уой син нæ базудтай; куййæн куд дæдтай, уоййау син дæттис иуазæгдонæмæ.
    Йе дæр æхе барæвдзæ кодта 'ма сæмæ бацудæй иуазæгдонæмæ бæгæний къоси хæтдзæ, зæгъуй син:
    – Æгас цотæ, ме 'уазгутæ! Нимминхатир кæнтæ, нур анзæй фулдæр айтæ ами 'ма уæ ке нæ бабæрæг кодтон, уой. Нур ба уæ ци гъæуй, ци лæвар, уомæй уæ разиæй рарветдзæнæн.
    Уæд йимæ Сослан фæттагъддæр æй, æ фарс бахуайгæй:
    – Хуцау дæ аразта 'ма фæрраздæр дæ, æндæра нуртæккæ дæмæ мæхуæдæг цæуйнаг адтæн 'ма дин мæнæ аци серхъæй дæ сæр æркодтаинæ.
    Фæрсуй сæ:
    – Ци лæвар уæ фæндуй? Æнæ лæвар уæ нæ рауадздзæнæн.
    Сослан ин зæгъуй:
    – Мадта мæ гъæуй æфсæдтæ 'ма мин адæм раттæ мæ хæтдзæ.
    – Дæттун, – зæгъгæ, æма адæммæ рарвиста, æрцæттæ йин сæ кодта, уæдта загъта Сосланæн:
    – Цæудзинайтæ будури 'ма берæ фæццо æнæ фæстæмæ кæсгæй, гъе уæдта, нур мæ зæрдæ мæхебæл дарун, зæгъгæ, ку зæгъай, – дæ адæмбæл дæ цæстæ рахæссæ.
    Æррæвдзæнцæ, уæдта цæун байдæдтонцæ 'ма, ци фæццудæнцæ, Хуцау зонуй, уæдта зæгъуй Сослан:
    – Цæй, ракæсон, мæ фæсте йести йес æви нæ?
    'Ма ракастæй 'ма загъта:
    – Хуцауæй боз, берæ 'нцæ атæ!
    Нур адæм дæр, æфсæдтæ дæр цæунцæ æ фæсте, йей-йей, цæй бæрцæ адтæнцæ!
    Нарти гъæумæ схъæрттæнцæ, будури æрлæудтæнцæ, сæ нимæдзæ син базонун гъудæй 'ма бадтæнцæ.
    Неци амал син ирдтонцæ банимайунмæ 'ма уæдта къолибадæг уосæ æртифадуг хæлаф скодта ма 'й æфсæдти рæнгъæбæл гъелæбæл ниййауигъта. Уæд Сирдон æфсæдти фæрсти рафецауидæ 'ма æ йеу фæккасти ба хæлаф æ размæ фæцæй 'ма ниддес кодта:
    – Арæби, а циуавæр уодзæнæй? Æхсæртæгкатæмæ сæдæ сæдæ мини, æртæ (æрдзæ) мини сæ уæлдай, æфсæдтæ ку йес 'ма уонæмæ æртикъахуг лæг ку нæ йес, уæд а ци дессаг æй?
    Уотемæй æфсæдти нимæдзæ базудтонцæ, уæдта тохун байдæдтонцæ Бориатæбæл 'ма сæ бунти цагъд никкодтонцæ. Йеунæг зайуйнаг уосæ ма си фæййервазтæй 'ма кумæдæр фæллигъдæй. Бориатæй муггаг нæбал адтæй.
    Йеци уосæн лæхъуæн райгурдæй 'ма бабæй нæуæгæй смуггаг æнцæ.
    
    
Радзырдта йæ Саулаты Дзæрæх, Чырыстонхъæу, 21 июнь, 1910 аз. Ныффыста йæ Дзагурти Губади.
    ЦИГСИИ-йы архив, фонд Дзагурова Г.А. опись 1, дело 5, ф. 2–7.

    
Ирон адæмон сфæлдыстад. Дыууæ Томы. Фыццаг том. / Сарæзта йæ Салæгаты З. – Дзæуджыхъæу: Ир, 2007 – 719 ф.

    
при использовании материалов сайта, гиперссылка обязательна
Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
  Информация

Идея герба производна из идеологии Нартиады: высшая сфера УÆЛÆ представляет мировой разум МОН самой чашей уацамонгæ. Сама чаша и есть воплощение идеи перехода от разума МОН к его информационному выражению – к вести УАЦ. Далее...

  Опрос
Отдельный сайт
В разделе на этом сайте
В разделе на этом сайте с другим дизайном
На поддомене с другим дизайном


  Популярное
  • Танец… на крупе лошади
  • Мариинские вечера
  • В Сочи стартовала V ежегодная конференция «Взгляд в цифровое будущее»
  • Популярность точек доступа Wi-Fi, построенных по проекту устранения цифрового неравенства, резко выросла после обнуления тарифов
  • Аншлаг за аншлагом
  • Заслуженному артисту РФ Бексолтану Тулатову – 85
  • Директором по организационному развитию и управлению персоналом МРФ "Юг" ПАО "Ростелеком" назначен Павел Бугаев
  • Константин Боженов возглавит работу с корпоративным и государственным сегментами в «Ростелекоме» на Юге
  • "Разговор с Отечеством"
  • Немое кино и живая музыка
  •   Архив
    Октябрь 2017 (32)
    Сентябрь 2017 (55)
    Август 2017 (33)
    Июль 2017 (29)
    Июнь 2017 (44)
    Май 2017 (36)
      Друзья

    Патриоты Осетии

    Осетия и Осетины

    ИА ОСинформ

    Ирон Фæндаг

    Ирон Адæм

    Ацæтæ

    Осетинский язык

    Список партнеров

      Реклама
     liex
     
      © 2006—2017 iratta.com — история и культура Осетии
    все права защищены
    Рейтинг@Mail.ru