поиск в интернете
расширенный поиск
Иу лæг – æфсад у, дыууæ – уæлахиз. Сделать стартовойНаписать письмо Добавить в избранное
 
Регистрация   Забыли пароль?
  Главная Библиотека Регистрация Добавить новость Новое на сайте Статистика Форум Контакты Реклама на сайте О сайте
 
  Строим РЮО 
Политика
Религия
Ир-асский язык
Образование
Искусство
Экономика
  Навигация
Авторские статьи
Общество
Литература
Осетинские сказки
Музыка
Фото
Видео
  Книги
История Осетии
История Алан
Аристократия Алан
История Южной Осетии
Исторический атлас
Осетинский аул
Традиции и обычаи
Три Слезы Бога
Религиозное мировоззрение
Фамилии и имена
Песни далеких лет
Нарты-Арии
Ир-Ас-Аланское Единобожие
Ингушско-Осетинские
Ирон æгъдæуттæ
  Интересные материалы
Древность
Скифы
Сарматы
Аланы
Новая История
Современность
Личности
Гербы и Флаги
  Духовный мир
Святые места
Древние учения
Нартский эпос
Культура
Религия
Теософия и теология
  Реклама
 
 
Æхсæртæгкати Зевæг
Автор: 00mN1ck / 26 августа 2010 / Категория: Ирон адæмон сфæлдыстад » Нарты кадджытæ
    Нарти адæм Хуцау ку скодта, уæд адтæнцæ муггæгтæ-муггæгтæ. Хуæздæр муггæгтæ Нарти æхсæн Æхсæртæгкатæ 'ма Борæатæ адтæнцæ. Йетæ ба кæрæдзей хæтдзæ хилæ адтæнцæ, æфхуæрд, ихæсгин, уæддæр йесгумæ ку багъæуидæ – балцимæ, мардмæ, æндæрмæ, уæд-йеу цудæнцæ, фал сæ зæрдæ ба уæддæр кæрæдземæ нæ лæвардтонцæ. Уæд йеу уалдзæг, сосæни мæйæ ку 'рцудæй, уæд Æхсæртæгкатæн сæ адæм сæхемæ нæ адтæнцæ: сог сæ гъудæй 'ма син ка 'рластайдæ, уæхæн н' адтæй. Уæд уонæмæ йеу уæхæн уод, лæгигъæдгун, фал æ бакаст ба неци, фунукæй æндæмæ нæ цудæй, уæхæн уод. Уоститæ к' адтæй йетæ рацудæнцæ 'ма йин цуппар галуæрдуни сефтигътонцæ; уæдта йеци фунукбадæги рахастонцæ ма 'й сивардтонцæ раззаг уæрдуни; омæн ба æ ном хундтæй Зевæг. Надбæл ин сæ саразтонцæ, ма 'й галтæ исластонцæ гъæдæмæ. Уоми ба сагъæс кæнуй, сог æркæнун кæми гъудæй йеци бунати ку 'рлæуд¬тæй, уæд:
    – Нур æз ци кæнон, бакустæн ку нæ дæн, сог æркæнун фæрæтæй ку нæ зонун, уæд æз ци кæнон, Хуцау? Уæд никкувта Хуцаумæ:
    – Йа, Хуцаути Хуцау! Ци Хуцау мæ сфæлдиста йеци Хуцау! Æз дæуæй корун, 'ма мин æртæрегъæд кæнæ: мæ уæрдунтæ согæй идзаг куд фестонцæ 'ма фæстæмæ куд раздæхон, уотæ мин Хуцау раттæ!
    Хуцау дæр ин æртæрегъæд кодта, æ уæрдунтæ йин, куд искувта, уотæ сæ Хуцау саггаг кодта, 'ма уæрдунтæ фæстæмæ раздахтæнцæ. Зевæг йеци бадгæ уæрдуни фæццæуй. Цæун байдæдта 'ма æрхъæрттæй гъæумæ. Борæати æррæстæмæ ку 'рхъæрттæй, уæд Борæфæрнуги кизгæ бадуй уæладзуги 'ма къæрæзгитæй кæсуй æндæмæ. Зевæги ку 'руидта уæрдуни сæрбæл, уæд йибæл ниххудтæй æ гъæлæсидзаг. Йе дæр йимæ фæстæмæ æ къембур фездахта 'ма йин зæгъуй:
    – Дуйнескæнæг Хуцау дæ мæ тæрегъæдæй йеци рауæн бауæззау кæнæд!
    Зевæг Хуцауи аммени сахати райгурдæй 'ма уой туххæй, ци сковидæ, уой йин Хуцау лæвардта, скурдиадæ йин адтæй. Галтæ 'й нилластонцæ тургъæмæ 'ма бадуй, бадуй нæ хезуй уæрдунæй, æнгъæл кæсуй, кæд мæ йесге бахæссидæ, зæгъгæ. Уоститæ имæ рацудæнцæ ма 'й сæ гъæбеси бахастонцæ, æривардтонцæ 'й æ бадæни тъæригъоси. Уалинмæ хабар рацудæй, Борæати Борæфæрнуги кизгæ уæззау æй, зæгъгæ. Æ афонæ ку 'рхъæрттæй, уæд кизгæн райгурдæй лæхъуæн. Адæм æй базудтонцæ, 'ма зæгъуй Борæфæрнуг:
    – Йарæби, мæнæн аци гъуддаг ка бакуста, йе Æхсæртæгкатæй æндæр неке адтæй, загъдгин уони хæтдзæ ан!
    Багъаст кодта 'ма æ гъуддаг Борæфæрнуг тæрхондонмæ равардта. Уæд ин истæрхон кодтонцæ:
    – Къамбецдзари медæгæ сæ кизги дæр, лæхъуæни дæр 'ма Зевæги дæр куд ниввæрайтæ 'ма сæ Терки куд багæлдзайтæ.
    Уæд кизгæ к' адтæй йе, ци йимæ адтæй, уони бафснайдта. Уæдта сæ бакодтонцæ æртей дæр къамбецдзари, бахудтонцæ йин æ ком, 'ма сæ раластонцæ, багæлстонцæ сæ Терки; ласун сæ байдæдта дон, уæдта сæ йеу рауæн ба рагæлста йеу атагъамæ. Уоми лæуун байдæдтонцæ, 'ма сæбæл цæйбæрцæ рацудайдæ, Хуцау зонуй, уæдта, кизгæ к' адтæй, йе æргъуди кодта, сæ бунати сабурæй ку лæудтæнцæ, уæд. Æ кæрдæн систа 'ма къамбецдзар искъæртт кодта, 'ма сæмæ дуйней рохс æрзиндтæй. Уæд уоми хæссун байдæдтонцæ лæхъуæни 'ма гъазунгъом бацæй. Ци рацудæй, уой Хуцау зонуй, уæдта уосæ зæгъуй Зевæгæн:
    – Цæй-ма, мæ сæри хецау, уоци рауæн гъæунгти ку 'рцудтæ, уæд мæн дæ дзурдæй ку бауæззау кодтай, нур ба ами кæдмæ цæрдзинан? Цæрæн бунæттæн нин йести сунаффæ кæнæ!
    Йе ба уотæ зæгъуй:
    – Æ, дæ бонæй уай, мæнæ кизгæ, æз æндæмæ ку нæ цæун, бæстæбæл кæми хуæздæр цæрæн бунат æрахæссæн, уомæн æз ку неци зонун, уæд дин æз ци кæнон?
    Уæд фæрсуй мадæ æ фурти:
    – Битдзеу, хуæздæр, лигъздæр бунат æрцæрунмæ дæ цæстæ некæми æрахæссуй, гъазунмæ ку фæццæуис, уæд?
    Йе ба йин зæгъуй:
    – Уæ, нана, нана! Мах атагъай медæгæ ан, фал æз уæлбилæмæ исхезун, 'ма уоми ба рæсугъд будуртæ йес, бон-изæрмæ уоми ба сæгтæ раздахæ-баздахæ кæнун 'ма син сæ думгутæбæл ниххуæцун, ниййахæссун сæ нæ фæразун, фал бафæллайун 'ма нæхемæ фæстæмæ æрцæун.
    Уосæ зæгъуй лæхъуæнæн:
    – Мадта хуæцæ мæнæ дæ фидæбæл, мах ба 'й уæлæмæ исзелæн.
    Ниххуæстæнцæ йибæл 'ма 'й мæнæ фæззелунцæ уæлæмæ. Сзилдтонцæ 'й уæлæмæ мадæ 'ма фурт. Уоми ба Зевæг ракастæй æ цæстæй, рагъæуæйттæ кодта, æ зæрдæмæ ку бацудæй, уæдта бабæй Хуцаумæ никкувта:
    – А Хуцаути мæхе Хуцау! Аци рауæн нин авæрттæ куд феста, адæфсæн галуантæ!
    Куд искувта Хуцаумæ, уой бабæй йин Хуцау саггаг кодта. Уоци рауæн сивзурстæнцæ авæрттæ. Цæрун байдæдтонцæ. Йеу бон ку адтæй, уæд Æхсæртæгкатæ 'ма Борæатæ йеумæ балци рацудæнцæ. Уони рæзти ку 'рцудæнцæ, уæд кæсæнтæй кастæнцæ 'ма дес кодтонцæ. Дес ба уобæл кодтонцæ, æма уоми фиддæлтæй ардæмæ гъæу ку некæд цардæй, уæд нур уоми хæдзæрттæ ку зиннуй, зæгъгæ. Уæд сфæндæ кодтонцæ:
    – Мадта цæуæн 'ма сбæрæг кæнæн!
    'Ма цæун байдæдтонцæ уордæмæ. Æрфестæг æнцæ се уазæгдонæмæ. Уордæмæ син хастонцæ хуæруйнаги æма ниуазуйнаги дзæбæх. Æвæццæгæн уоми фæцæнцæ иуазæгдзинади йеу къуæре.
    Нур цæун афонæ 'й, зæгъгæ, ку сунаффæ кодтонцæ, уæд Сослан зæ¬гъуй:
    – Цæуон, æз ба хæдзари раарфæ кæнон! – 'Ма хæдзарæмæ бацудæй. Уосæ 'й ку 'руидта, уæд йе 'ргом иннердæмæ рахатта. Сослан бамæстгун æй, еци мæстгунæй хæдзарæй раздахтæй 'ма радзубанди кодта йе 'мбалтæн:
    – Гъе атæ 'ма атæ, хæдзарæмæ ку бацудтæн, уæд ми æфсинæ æхе банимахста.
    Уæдта Борæфæрнуг зæгъуй:
    – Мадта æз дæр ма бабæрæг кæнон, ци уавæр æй, зæгъгæ, – 'ма бацудæй. Кæрæдзей ку 'руидтонцæ кизгæ 'ма фидæ, уæдта кæрæдзебæл ниццийнæ кодтонцæ. Фæццийнæ кодтонцæ, уæдта син Борæфæрнуг рахаста уордигæй кусинидзаг ниуазуйнаг 'ма гъолгуни хай. Йе 'мбæлттæмæ сæ ку бавдиста, уæд дзоруй Сосланмæ:
    – Сослан, куд æй, ду дæхе лæг дæр фæххонис, нур æз хай дæр ма ку рахастон!
    Сослан йе 'рфгутæ æргæлста 'ма æ зæрдæй унаффæ кæнуй:
    – А Борæати хæтдзæ фидæй ардæмæ цæгъдæхсæн ан 'ма нин уони хæтдзæ лимæнгæнæн нæййес!
    Ку баниуазтонцæ, уæдта Борæфæрнуг зæгъуй Сосланæн:
    – Сослан, йе дæуæн дæ ностæ 'й, 'ма ностæ æ теуæй æфсæрми ку нæбал кæна, уæд дуйней цард ихæлгæ кæнуй, уой туххæй ди æхе банимахста.
    – Мадта, – зæгъунцæ, – цæуæн æдта не 'рвадæн арфæ ракæнæн!
    'Ма Æхсæртæгкатæ бацудæнцæ хæдзарæмæ, æрлæудтæнцæ Зевæги сæргъи. Зевæг хуссуй бумбулий сæрбæл уæлгоммæй, 'ма имæ дзорунцæ:
    – Дæ бон хуарз, не 'рвадæ!
    Йе ба сæмæ фæрсмæй ислæвардта æ къох:
    – Æгас цотæ.
    Уоми цæрун сæ фæндун байдæдта Æхсæртæгкати дæр 'ма Борæати дæр, æ царди дзæбæх ин ку 'руидтонцæ, уæд:
    – Гъæйт-гиди, аци лигъз будури мах дæр ку 'рцæрианæ!
    'Ма йимæ минæвæрттæ æрветун байдæдтонцæ. Уæд Зевæги нæ фæндæ адтæй, фал силгоймаги фæндæ цæуй, 'ма уосæ срази кодта æ лæги:
    – Æрсæуадзæ цæрун, мах ами еунæгæй куд цæрæн.
    Уоми син дзурд равардта 'ма рацудæнцæ. Рæвдзæ кæнун райдæдтонцæ, авæрттæ саразтонцæ 'ма уоци рауæн Зевæги зæнхæбæл гъæу иссæй. Уæд цæрун байдæдтонцæ федауцæй Борæатæ 'ма Æхсæртæгкатæ. Сойнæ 'ма мудау схæлар æнцæ 'ма уоми цæргæ байзадæнцæ.
    
    
Радзырдта йæ Саулаты Дзæрæх, 24 мартъи , 1909 аз, Чырыстонхъæу. Ныффыста йæ Дзагурти Губади.
    ЦИГСИИ-ы архив, фонд Дзагурова Г. А., опись 1, дело 5, ф.80–84.

    
Ирон адæмон сфæлдыстад. Дыууæ Томы. Фыццаг том. / Сарæзта йæ Салæгаты З. – Дзæуджыхъæу: Ир, 2007 – 719 ф.

    
при использовании материалов сайта, гиперссылка обязательна
Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
  Информация

Идея герба производна из идеологии Нартиады: высшая сфера УÆЛÆ представляет мировой разум МОН самой чашей уацамонгæ. Сама чаша и есть воплощение идеи перехода от разума МОН к его информационному выражению – к вести УАЦ. Далее...

  Опрос
Отдельный сайт
В разделе на этом сайте
В разделе на этом сайте с другим дизайном
На поддомене с другим дизайном


  Популярное
  • Кусочек армянского солнца
  • Северный адреналин
  • Цветная жизнь - заслуженному художнику РФ Ушангу Козаеву – 65
  • К проблеме этнорелигиозной самоидентификации современных осетин
  • Дочь солнца
  • В согласии с судьбой
  • Искусство осетинской примадонны
  • Американская "Кармен"
  • В Северной Осетии собрались исследователи Нартского эпоса
  • Князь живописи – заслуженному художнику РФ Юрию Абисалову – 60
  •   Архив
    Декабрь 2017 (17)
    Ноябрь 2017 (48)
    Октябрь 2017 (48)
    Сентябрь 2017 (55)
    Август 2017 (33)
    Июль 2017 (29)
      Друзья

    Патриоты Осетии

    Осетия и Осетины

    ИА ОСинформ

    Ирон Фæндаг

    Ирон Адæм

    Ацæтæ

    Осетинский язык

    Список партнеров

      Реклама
     liex
     
      © 2006—2017 iratta.com — история и культура Осетии
    все права защищены
    Рейтинг@Mail.ru